Organist Berry van Berkum legt je graag uit wat het orgel in de Dominicanenkerk zo bijzonder maakt:
Het orgel in de Dominicanenkerk is gebouwd 1911-1912 gebouwd door P.J. Adema en Zonen. Het werd een orgel in Frans romantisch idioom, zoals Aristide Cavaillé-Coll dat ontwikkelde. Eén van de kenmerken daarvan is de zwelkast: een deel van het orgel dat de organist met een pedaal kan openen en sluiten, om de klank te dempen of juist geleidelijk luider te maken. Daarnaast zou je ook kunnen zeggen dat het orgel beïnvloed is door de Duitse romantische school gezien het aantal 8-voets registers waarmee veel klankschakeringen gemaakt kunnen worden. Een typisch register wat in deze traditie pas is de Aeoline, een zeer zacht strijkregister dat weer teruggeplaatst gaat worden.
Door de jaren heen is het orgel verschillende keren gerestaureerd, uitgebreid en (ingrijpend) veranderd. Zo werd het na de kloosterbrand van 1933 grondig gereinigd, en in de jaren ’40 en ’60 gereviseerd naar een minder romantisch klankidioom. Ook werd de ‘speeltechniek’ (tractuur) van het orgel eerst deels (jaren ’60) en later volledig (jaren ’80) elektrisch gemaakt. Sindsdien zijn de tractuur (verbindingen) van zowel de registerknoppen als de toetsen volledig elektrisch.
Op dit moment is het orgel aan restauratie toe. Vooral de elektrische tractuur vertoont regelmatig haperingen. Daarnaast is bij eerdere restauraties pijpwerk van een aantal registers ingekort en/of gewijzigd om een andere klank te genereren. Dat is deels ten koste van de totale muzikale samenhang gegaan. Naast het aanbrengen van nieuwe ’speeltechniek’ is ook herstel van de oorspronkelijke uitstraling van de speeltafel een belangrijk onderdeel van de restauratie. Gelukkig was de firma Adema bereid om de bij haar nog bewaarde originele onderdelen van de speeltafel voor deze restauratie beschikbaar te stellen. Verder beoogt deze restauratie ook het herstel van het originele klankbeeld van het orgel door de in het verleden ingekorte pijpen weer te verlengen en ontbrekende pijpen bij te maken.
Dispositie voor en na de restauratie
| Hoofdmanuaal (Manuaal I) | Huidige Toestand | Na Restauratie |
| Principaal 16′ | Principaal 16′ | |
| Praestant 8′ | Praestant 8′ | |
| Octaaf 4′ | Octaaf 4′ | |
| Doublet 2′ | Doublet 2′ | |
| Mixtuur III-VI | Mixtuur III-VI (herstel oorspronkelijke mensuur) | |
| Cymbale III | Viola di Gamba 8′ (nieuw bijgemaakt) | |
| Cornet V | Cornet V (vervangen corpora) | |
| Bourdon 16′ | Bourdon 16′ | |
| Fluit Harmoniek 8′ | Fluit Harmoniek 8′ | |
| Holpijp 8′ | Holpijp 8′ | |
| Fluit Octaviant 4′ | Fluit Octaviant 4′ | |
| Salicionaal 8′ | Salicionaal 8′ | |
| Trompet 8′ | Trompet 8′ | |
| Klaroen 4′ | Klaroen 4′ |
| Positief Expressief (Manuaal II) | Huidige Toestand | Na Restauratie |
| Principaal 8′ | Principaal 8′ | |
| Mixtuur IV-V | Sesquialter II (samengesteld uit bestaand pijpwerk) | |
| Viola Major 16′ | Viola Major 16′ | |
| Nachthoorn 8′ | Nachthoorn 8′ | |
| Dwarsfluit 8′ | Dwarsfluit 8′ | |
| Roerfluit 4′ | Quintadeen 8′ (bestaand pijpwerk verlengd) | |
| Nasard 2 2/3′ | Fluit 4′ (bestaand pijpwerk verlengd) | |
| Terts 1 3/5′ | Piccolo 2′ (bestaand pijpwerk verlengd) | |
| Flageolet 2′ | Aeoline 8′ (bestaand pijpwerk verlengd) | |
| Viola di Gamba 8′ | Viola di Gamba 8′ | |
| Vox Coelestis 8′ | Vox Coelestis 8′ | |
| Violine 4′ | Violine 4′ | |
| Trompet 8′ | Trompet 8′ | |
| Fagot Hobo 8′ | Fagot Hobo 8′ | |
| Vox Humana 8′ | Vox Humana 8′ |
| Pedaal | Huidige Toestand | Na Restauratie |
| Openbas 8′ | Openbas 8′ | |
| Contrabas 16′ | Contrabas 16′ | |
| Subbas 16′ | Subbas 16′ | |
| Gedekt 8′ | Gedekt 8′ | |
| Openfluit 4′ | Openfluit 4′ | |
| Cello 8′ | Cello 8′ | |
| Bazuin 16′ | Bazuin 16′ | |
| Trombone 8′ | Trombone 8′ |
| Speelhulpen & Koppels | Huidige Toestand | Na Restauratie |
| Koppelingen | Manuaalkoppel (I+II) | Manuaalkoppel (I+II) |
| Pedaal + I / Pedaal + II | Pedaal + I / Pedaal + II | |
| Subkoppel H.M. + Pos. | Hoofdmanuaal Suboctaaf | |
| – | Hoofdmanuaal Superoctaaf (nieuw) | |
| Positief Suboctaaf | Positief Suboctaaf | |
| Registratiehulp | Vaste combinaties | Setzer-systeem (met 50 gebruikersniveaus) |
| Vrije combinaties | Instelbare presets via Setzer | |
| Overige | Basculetrede Cresc. Positief | Basculetrede Cresc. Positief |
| – | Basculetrede Generaal Crescendo | |
| Tremolo Positief | Tremolo Positief |
Organisten aan het woord
Berry van Berkum
Dit schitterende instrument is wat mij betreft uniek door 3 dingen:
Het staat op op een heel opvallende plek, op een ereplek in het koor, wat in Nederland zeldzaam is.
Het dynamische bereik is enorm, het kan fluisterzacht klinken ( met gebruik van de zwelkast) tot brutaal sterk.
Het instrument is echt Europees : een synthese van kleurrijke Franse tongwerken zoals de trompetten, Duitse poëtische grondstemmen die als het ware zingen, en dit alles bedacht en gemaakt met behulp van Nederlands vakmanschap.
Als je goed luistert hoor je dat dit instrument kan fluisteren, spreken, zingen, grommen, brullen en dansen van plezier!
Adriaan Koops
Als ik de kerk binnenkom en het orgel alleen maar zie krult er een glimlach op mijn gezicht, het front en de plaatsing in de kerk is een kunstwerk op zichzelf.
Eenmaal achter de speeltafel komen de kleuren je tegemoet (klankkleuren wel te verstaan, de vergeelde toetsen en registerwippers spreken iets minder tot de verbeelding).
Ik kan genieten van de zangerige prestant van het hoofdwerk, al dan niet in combinatie met de fluit 4, en bij alle 8 voeten (inclusief de voix celeste) van het zwelwerk ruik je de wierook bijna.
Maar het meest unieke en waardevolle voor mij zit hem in de rijke dispositie met z’n 3 tongwerken en octave grave van het zwelwerk. Met een paar 8 en 4 voeten op het hoofdwerk gekoppeld aan een ‘full swell’ met de zwelkast dicht kun je zo waanzinnig mooi aanzwellen en het orgel laten grommen!
Als organist van de maandelijkse evensong met het jongenskoor Dalfsen waan je je met deze combi in een heuse Engelse kathedraal!
Jur Leemhuis
Het orgel in de Dominicanen is een orgel met prachtige subtiele klankkleuren. Van zachte strijkers tot imposante tongwerken. Er valt heel veel moois te ontdekken bij dit instrument.
Daarnaast is het front met de glas-in-lood-ramen erboven een prachtig geheel en ronduit indrukwekkend.
Dit orgel inspireert en het is een feest om erop te mogen spelen en ook van te genieten als luisteraar.